کاردانو هاردفورک ون راسم (van Rossem) را فعال کرد و شبکه اصلی خود را پس از اعمال ارتقا در مرز ایپاک (epoch boundary) در ۱۸ جولای، به نسخه ۱۱ پروتکل منتقل کرد.

اینترسکت (Intersect) تایید کرد که هاردفورک پس از هفته‌ها آزمایش، به‌روزرسانی زیرساخت‌ها و رای‌گیری حاکمیتی با موفقیت اجرا شده است.

این ارتقا پس از تصویب آن در ۱۳ جولای توسط نمایندگان منتخب کاردانو (DReps)، اپراتورهای استخر سهام (SPOs) و کمیته قانون اساسی (Constitutional Committee) صورت گرفت. سوابق حاکمیتی کاردانواسکن (Cardanoscan) نشان می‌دهد که این پیشنهاد خواستار نسخه ۱۱ پروتکل بود. اینترسکت گزارش داد که ۷۷.۶۳٪ حمایت از DReps و ۵۲.۷٪ حمایت از SPOs در هنگام رسیدن به آستانه‌های مورد نیاز به دست آمد.

ون راسم یک هاردفورک درون-دوران (intra-era) است، بنابراین کاردانو در دوران کانوی (Conway era) باقی می‌ماند در حالی که بخش‌هایی از پروتکل خود را به‌روزرسانی می‌کند. این ارتقا قابلیت‌های جدید پلوتوس (Plutus) و تغییرات مدل هزینه را معرفی می‌کند که برای ارزان‌تر کردن برخی عملیات قرارداد هوشمند طراحی شده‌اند. همچنین شامل به‌روزرسانی‌های فنی با هدف بهبود عملکرد پلوتوس و سایر بخش‌های شبکه است.

فعال‌سازی شبکه اصلی (mainnet) به دنبال آزمایش‌های قبلی در شبکه‌های پیش‌نمایش (Preview) و پیش‌تولید (Preprod) انجام شد. شبکه پیش‌نمایش در ماه می به نسخه ۱۱ پروتکل منتقل شد، در حالی که ارتقای پیش‌تولید در ماه ژوئن پس از رفع مشکلات سازگاری ابزارها توسط توسعه‌دهندگان انجام شد. همانطور که قبلاً توسط Crypto.news گزارش شده بود، پیشنهاد شبکه اصلی در ژوئن پس از این مراحل آزمایش و آماده‌سازی ارائه شد.

دایکسترا (Dijkstra) و اوروبوروس لیوس (Ouroboros Leios) در راهند

هاردفورک ون راسم همچنین کاردانو را برای ارتقای پروتکل برنامه‌ریزی شده بعدی خود آماده می‌کند. اینپوت اوتپوت (Input Output) اعلام کرد: "علاوه بر بهبودهای پلوتوس و پیشرفت‌های مدل هزینه پلوتوس، این ارتقا پایه‌ای برای ارتقای بعدی، یعنی هاردفورک دوران دایکسترا (Dijkstra era hard fork) خواهد گذاشت که اوروبوروس لیوس را به کاردانو معرفی خواهد کرد."

لیوس یک ارتقای پیشنهادی برای سیستم اثبات سهام اوروبوروس (Ouroboros proof-of-stake) کاردانو است که هدف آن افزایش توان عملیاتی تراکنش‌ها (transaction throughput) با حفظ مدل امنیتی موجود آن است. توسعه همچنان در حال انجام است. طبق آخرین گزارش هفتگی کاردانو، تیم اجماع (consensus team) به تثبیت تست‌نت لیوس ادامه داده، دو نسخه اولیه پروتوتایپ جدید منتشر کرده و روی تغییرات با هدف بهبود نرخ گواهی بلاک (block certification rates) کار کرده است. Crypto.news قبلاً گزارش داده بود که لیوس بخشی از نقشه راه توسعه پروتکل گسترده‌تر کاردانو را تشکیل می‌دهد.

حاکمیت درون زنجیره‌ای کنترل فرآیند ارتقا را به دست می‌گیرد

ون راسم همچنین اولین هاردفورک کاردانو را رقم می‌زند که از طریق سیستم حاکمیت درون زنجیره‌ای ولتر (Voltaire onchain governance system) شبکه، به جای اتکا به مدل هماهنگی قبلی که توسط گروه‌های توسعه‌دهنده بنیان‌گذار هدایت می‌شد، پیش رفته است. کاردانو گفت که تصمیم نهایی برای تصویب و اجرای ارتقا پس از اتمام آماده‌سازی‌های لازم توسط تیم‌های فنی، بر عهده DReps، SPOs و کمیته قانون اساسی بوده است.

این فرآیند به دنبال حرکت گسترده‌تر کاردانو به سمت تصمیمات جامعه‌محور است. همین سیستم نتایج متفاوتی را برای پیشنهادات تامین مالی (funding proposals) نیز به همراه داشته است. همانطور که Crypto.news قبلاً گزارش داده بود، جامعه یک درخواست ۷.۸ میلیون آدا (ADA) را برای اجلاس کاردانو ۲۰۲۶ (2026 Cardano Summit) رد کرد که منجر به لغو آن شد. در همین حال، سایر بودجه‌های خزانه‌داری (treasury funding) از کارهای پروتکل شامل لیوس، هیدرا (Hydra) و میتریل (Mithril) پشتیبانی کرده است.

با فعال شدن ون راسم، کاردانو در حال حاضر با نسخه ۱۱ پروتکل فعالیت می‌کند در حالی که توسعه روی دایکسترا و اوروبوروس لیوس ادامه دارد. شبکه تاریخ نهایی راه‌اندازی لیوس در شبکه اصلی را اعلام نکرده است، اگرچه پوشش اخیر اکوسیستم، این ارتقای مقیاس‌پذیری برنامه‌ریزی شده را اواخر سال ۲۰۲۶ قرار داده است.